આજના યુગમાં ટેક્નોલોજીએ દરેક ક્ષેત્રે અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ સાધી છે. ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં અસંખ્ય પ્રકારના ડિવાઇસ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ કમ્પ્યૂટર અને ટેક્નોલોજી વચ્ચેનો સંબંધ કંઈક અલગ જ છે. કમ્પ્યૂટરે ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવીને માનવજાતને કાર્ય કરવાની એક આખી અલગ દિશા પૂરી પાડી છે. આપણા રોજિંદા જીવનમાં ટેક્નોલોજી અને કમ્પ્યૂટરનો ઉપયોગ અનિવાર્ય બની ગયો છે. અને તેનાથી થતા ફાયદા અગિણત છે. ટેક્નોલોજીએ આપણા જીવનને સરળ, સુવિધાયુક્ત અને કાર્યક્ષમ બનાવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
ટેક્નોલોજી આપણા જીવનનાં દરેક પાસાંમાં વણાયેલી છે. સંદેશાવ્યવહારથી લઈને શિક્ષણ સુધી, સ્વાસ્થ્યથી લઈને મનોરંજન સુધી, ટેક્નોલોજીએ આપણને કનેક્ટ કર્યા છે અને વિશ્વને વધુ સુલભ બનાવ્યું છે. માહિતીની સરળ ઉપલબ્ધતા, ઓનલાઈન શિક્ષણના વિકલ્પો, દ્રસ્થ કાર્યની સુવિધા અને ડિઝિટલ મનોરંજનનાં માધ્યમોએ આપણા જીવનની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો છે. બેંકિંગ, ખરીદી, મુસાફરી અને સામાજિક સંપર્ક જેવા કાર્યો પણ હવે ટેક્નોલોજીનાં કારણે અત્યંત સરળ બની ગયાં છે. ટેક્નોલોજીએ સમાજના વિવિધ વર્ગો માટે નવી તકો ઊભી કરી છે, જેમાં દિવ્યાંગજનો પણ અપવાદ નથી.
ટેક્નોલોજીના આ મહત્ત્વને ધ્યાનમાં રાખીને, વર્ષ 2014 માં રાષ્ટ્રીય અંધજન મંડળ, સાબરકાંઠા દ્વારા પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો માટે કમ્પ્યૂટરની તાલીમ શરૂ કરવામાં આવી. આ એક ક્રાંતિકારી પગલું હતું જેનો ઉદ્દેશ્ય પ્રજ્ઞાચક્ષુ વ્યક્તિઓને ટેક્નોલોજીની મદદથી સશક્ત બનાવવાનો હતો. આ તાલીમ અંતર્ગત, પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રોને સ્ક્રીન રીડર સોફ્ટવેરના ઉપયોગથી કમ્પ્યૂટર કેવી રીતે વાપરી શકાય તેની તાલીમ આપવામાં આવી. આનાથી તેઓ સામાન્ય વ્યક્તિની જેમ કમ્પ્યૂટરનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ કાર્યો કરી શકે અને ડિઝિટલ વિશ્વનો ભાગ બની શકે તે સુનિશ્ચિત થયું. ઈડર ખાતે શરૂ કરાયેલા આ તાલીમ વર્ગોએ પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રોના જીવનમાં નવી આશા અને તકોનો સંચાર કર્યો.
કમ્પ્યૂટરનું મહત્ત્વ અન્ય ક્ષેત્રો જેટલું જ શિક્ષણમાં પણ છે. પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટરની મદદથી તેમના શિક્ષણમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી શકે છે અને તેનાથી અનેક ફાયદા મેળવી શકે છે. સ્ક્રીન રીડર સોફ્ટવેરની મદદથી તેઓ પુસ્તકો, લેખો અને અન્ય શૈક્ષણિક સામગ્રીને સરળતાથી વાંચી શકે છે. ઈન્ટરનેટનાં માધ્યમથી તેઓ વિશાળ જ્ઞાનભંડાર સુધી પહોંચી શકે છે અને ઓનલાઈન અભ્યાસક્રમોમાં જોડાઈ શકે છે. કમ્પ્યૂટર તેમને અસાઇનમેન્ટ લખવામાં, પ્રેઝન્ટેશન તૈયાર કરવામાં અને સંશોધન કરવામાં મદદ કરે છે. આનાથી તેઓ સ્વતંત્રરીતે અભ્યાસ કરી શકે છે અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રેસમાન તકો મેળવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ધોરણ 10 અને 12 ની બોર્ડની પરીક્ષાઓમાં પણ ઘણા ગુજરાતના પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટરની મદદથી પરીક્ષા આપી રહ્યા છે. આનાથી તેમની પરીક્ષા આપવાની પ્રક્રિયા સરળ બની છે અને તેઓ પોતાની ક્ષમતાઓને વધુ સારી રીતે પ્રદર્શિત કરી શકે છે. કમ્પ્યુટર એ પ્રજ્ઞાચક્ષુઓ માટે શિક્ષણમાં એક અત્યંત મદદગાર સાબિત થયું છે, જે તેમને જ્ઞાનની દુનિયામાં સમાન પ્રવેશ પ્રદાન કરે છે.
સાબરકાંઠા અને અરવલ્લી જિલ્લાના આદિવાસી પ્રદેશોમાં, જ્યાં સામાન્ય બાળકોએ પણ
કમ્પ્યૂટર જોયું ન હોય તેવી પરિસ્થિતિ હતી, ત્યાં ભાસ્કરભાઈ મહેતા સાહેબના માર્ગદર્શન હેઠળ પ્રજ્ઞાચક્ષુ | મિત્રો માટે કમ્પ્યૂટર લેબની શરૂઆત કરવામાં આવી. આ એક પ્રેરણાદાયક અને દૂરંદેશીભર્યું પગલું હતું, કારણ કે આનાથી સાબરકાંઠા અને અરવલ્લી બંને જિલ્લાના પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટરનો ઉપયોગ કરતા થયા. આ લેબ્સ દ્વારા તેમને ટેકનોલોજી સાથે પરિચય કરાવવામાં આવ્યો અને તેમને આધુનિક વિશ્વ સાથે જોડાવવાની તક મળી. આ પ્રયાસે સામાજિક સમાનતા અને સમાવેશી વિકાસના મહત્ત્વને ઉજાગર કર્યું.
પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટરનો ઉપયોગ માત્ર શિક્ષણ પૂરતો સીમિત નથી રાખતા, પરંતુ લખવા, વાંચવા, પ્રેઝન્ટેશન કરવા અને દૈનિક કાર્યો માટે પણ તેનો વ્યાપક ઉપયોગ કરે છે. કમ્પ્યૂટર દ્વારા તેઓ ડિઝિટલ પુસ્તકાલયોનો ઉપયોગ કરી શકે છે, ઈમેઈલ મોકલી શકે છે અને ઓનલાઈન માહિતી મેળવી શકે છે. આનાથી તેમની સ્વતંત્રતા અને આત્મનિર્ભરતામાં વધારો થયો છે. દરેક પ્રજ્ઞાચક્ષુને કમ્પ્યૂટરની તાલીમ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, રાષ્ટ્રીય અંધજન મંડળ, સાબરકાંઠા દ્વારા ઈડર, હિંમતનગર અને મોડાસા જેવા અલગ અલગ સ્થળોએ કમ્પ્યૂટર તાલીમ વર્ગો ચલાવવામાં આવ્યા. જેમાં અત્યાર સુધી લગભગ 250 જેટલાં વિદ્યાર્થીઓએ કમ્પ્યૂટરની શિક્ષણ મેળવ્યું. સંસ્થાના વિશિષ્ટ શિક્ષકોશ્રી મહેન્દ્ર પટેલ, શ્રી પ્રતાપસિંહ ઝાલા, શ્રી અમિત કાપડિયા તથા શ્રી બાબુભાઇપ્રજાપતિ દ્વારા શિક્ષણ પૂરુ પાડવામાં આવ્યું.
જેમ જેમ ટેક્નોલોજી આગળ વધી, તેમ તેમ સાધનોને પણ અપગ્રેડ કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ. આ વાતને ધ્યાનમાં રાખીને, વર્ષ 2025 માં ભાસ્કર ભવન ખાતે નવી ટેક્નોલોજીથી અપગ્રેડેડ નવા કમ્પ્યૂટરની નવી લેબ પણ પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો માટે શરૂ કરવામાં આવી. આ આધુનિક લેબ વધુ કાર્યક્ષમ અને સુવિધાયુક્ત ઉપકરણો પ્રદાન કરે છે, જે પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રોને નવીનતમ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની તક આપે છે. આનાથી તેમની શીખવાની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બની છે અને તેઓ ડિઝિટલ વિશ્વમાં વધુ સક્રિયપણે ભાગ લઈ શકે છે.
અત્યારે, સાબરકાંઠા અને અરવલ્લી બંને જિલ્લામાં મોટી સંખ્યામાં પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટરનો ઉપયોગ કરે છે અને અન્ય મિત્રો સુધી આ કમ્પ્યૂટરનું જ્ઞાન પહોંચાડે પણ છે. આમાં અંધજન મંડળના શિક્ષક મિત્રોનો પણ મહત્ત્વનો ફાળો રહેલો છે, જેમણે અથાક પ્રયાસો કરીને આ જ્ઞાનનો પ્રસાર કર્યો છે. કમ્પ્યૂટરથી પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રોને થયેલા ફાયદા અને સુગમ્યતા અકલ્પનીય છે. તેઓ હવે વધુ સ્વતંત્ર, આત્મવિશ્વાસુ અને સક્ષમ બન્યા છે. શિક્ષણ, રોજગાર અને સામાજિક જીવનમાં તેમની ભાગીદારી વધી છે. રાષ્ટ્રીય અંધજન મંડળ, સાબરકાંઠાને એ વાતનો આનંદ છે કે અત્યારે બંને જિલ્લાનાં ઘણાં બધાં બાળકો અને પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો કમ્પ્યૂટર સારી રીતે ચલાવે છે અને શૈક્ષણિક અને કાર્ય ક્ષેત્રે તેનો શક્ય હોય તેટલો વધુમાં વધુ ઉપયોગ કરે છે. આ પહેલ દર્શાવે છે કે ટેક્નોલોજીનો યોગ્ય ઉપયોગ દિવ્યાંગજનોના જીવનમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવી શકે છે. ભવિષ્યમાં પણ આવી પહેલોને પ્રોત્સાહન આપવું અત્યંત જરૂરી છે જેથી દરેક વ્યક્તિ, ભલે તે કોઈપણ શારીરિક મર્યાદા ધરાવતી હોય, ટેક્નોલોજીના લાભો મેળવી શકે અને સમાજનો સક્રિય અને સક્ષમ સભ્ય બની શકે. કમ્પ્યૂટર એ માત્ર એક સાધન નથી, પરંતુ પ્રજ્ઞાચક્ષુ મિત્રો માટે સશકતીકરણ, સ્વતંત્રતા અને સમાનતાનું પ્રતીક બની ગયું છે. આ દિશામાં આગળ વધીને, આપણે એક વધુ સમાવેશી અને સમાન સમાજનું નિર્માણ કરી શકીશું.