અંધજન મંડળ અને સંકલિત શિક્ષણ યોજના એક સફળ યાત્રા

સાબરકાંઠા જિલ્લાના અંધજન મંડળ દ્વારા શરૂ કરાયેલી સંકલિત શિક્ષણ યોજના એક એવી પહેલ છે, જેણે દિવ્યાંગ બાળકોના જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવ્યું છે. આ યોજનાની શરૂઆત 1985 માં માત્ર 15 બાળકો અને બે શિક્ષકો સાથે થઈ હતી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હતો કે અંધ બાળકોને તેમના ગામની નજીકની સામાન્ય શાળામાં પ્રવેશ અપાવીને સામાન્ય

બાળકો સાથે ભણવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા. આ રીતે, તેઓને સમાજનો એક અભિન્ન અંગ બનવાનો અવસર મળે.

શરૂઆતમાં આ યોજનાને અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો, જેમાં વાલીઓનો અસહકાર, સમાજમાં જાગૃતિનો અભાવ, અને શાળાઓ દ્વારા બાળકોને પ્રવેશ આપવામાં આનાકાની જેવી સમસ્યાઓ મુખ્ય હતી. પરંતુ, સંસ્થાના કર્મચારીઓની મહેનત અને સમર્પણ ભાવનાએ આ તમામ અવરોધોને પાર કરી લીધા. તેઓ ઘરે - ઘરે જઈને અંધ બાળકોની મોજણી કરતા અને તેમને શાળામાં પ્રવેશ અપાવતા. દર અઠવાડિયે, વિશેષ શિક્ષકો બાળકના ઘરે જઈને બ્રેઈલ લિપિ અને ગણિતનું શિક્ષણ પૂરું પાડતા.

સંકલિત શિક્ષણ યોજનાનો એક અનોખો અભિગમ એ હતો કે બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવતું હતું. શનિવારે બ્રેલ વર્ગોનું આયોજન કરવું, તેમજ ઉનાળા અને દિવાળીની રજાઓમાં 15 દિવસના નિવાસી શિબિરો યોજવા એ આ યોજનાનો એક અગત્યનો ભાગ હતો. આ શિબિરોમાં બાળકોને બ્રેઈલ લિપિ ઉપરાંત મોબિલિટી, ગણિત, અને ટેબલ જેવી રમતો પણ શીખવવામાં આવતી, જેનાથી તેમનો શારીરિક અને માનસિક વિકાસ સુનિશ્ચિત થાય.

લગભગ 2000 ની સાલ સુધીમાં, આ યોજના સમગ્ર સાબરકાંઠા જિલ્લામાં અંધ બાળકોના શિક્ષણ માટે એક સુવ્યવસ્થિત મોડેલ બની ગઈ. ત્યારબાદ, સંસ્થાએ આ યોજનામાં શ્રવણમંદ અને મનોદિવ્યાંગ બાળકોને પણ જોડવાનું શરૂ કર્યું. આજે, આ સંસ્થા ધોરણ 1 થી 12 સુધીના તમામ પ્રકારના દિવ્યાંગ બાળકોને શિક્ષણ પૂરું પાડી રહી છે. સંકલિત શિક્ષણનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે બાળક પોતાના પરિવાર અને સમાજ સાથે રહીને જીવન જીવતા શીખે છે, જેનાથી તેની અંદર રહેલી સંકુચિતતા દૂર થાય છે.

સંસ્થા માત્ર શિક્ષણ પૂરતું સીમિત નથી. તેણે પ્રયોગશાળા, લો - વિઝન સેન્ટર, સંગીત શિક્ષણ, તેમજ એથ્લેટિક્સ અને ક્રિકેટ જેવી રમતો જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા બાળકોની કુશળતાને ઉજાગર કરવાની તકો પૂરી પાડી છે. અત્યાર સુધીમાં, 3000 થી વધુ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓએ સંસ્થામાંથી શિક્ષણ મેળવીને સ્વરોજગાર કે સરકારી નોકરીઓ મેળવી છે, જે સંસ્થા માટે ગૌરવની વાત છે. સરકાર દ્વારા સંકલિત શિક્ષણને સંમેલિત શિક્ષણમાં પરિવર્તિત કરવાના પ્રયાસો અને નવી શિક્ષણ નીતિમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાના સંકલ્પોને કારણે, અંધજન મંડળ જેવી સંસ્થાઓ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના જીવન ઘડતરમાં એક મજબૂત સેતુ બની રહી છે.

આ સમગ્ર યાત્રામાં સંસ્થાના આદ્યસ્થાપક શ્રી ભાસ્કરભાઈ મહેતાનો ફાળો અમૂલ્ય છે. તેમના પરિશ્રમ અને સમર્પણથી જ આ યોજના આટલી સફળ થઈ શકી. વ્યક્તિ, સમાજ અને સંસ્થાના સહયોગથી સકારાત્મક પરિણામો પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ એટલે અંધજન મંડળ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સંકલિત શિક્ષણયોજના.